Gespecialiseerde opvoeders in het Kinderziekenhuis: « De ziekte mag niet alle ruimte innemen"

Wanneer een kind in het ziekenhuis wordt opgenomen, verandert zijn leven plots ingrijpend. De zorg bepaalt het ritme van de dagen, vertrouwde houvast valt weg en de ziekte kan al snel alles overheersen. Toch blijft een opgenomen kind in de eerste plaats een kind. Het heeft behoefte aan spel, wil begrijpen wat het overkomt, contact houden met anderen, zijn emoties kunnen uiten en zich verder kunnen ontwikkelen.

Die overtuiging staat sinds de opening in 1986 centraal in het Universitair Kinderziekenhuis Koningin Fabiola (UKZKF). Naast artsen, verpleegkundigen, psychologen, leerkrachten en andere zorgverleners nemen gespecialiseerde opvoeders er al veertig jaar een bijzondere plaats in. Ze geven het dagelijkse leven een plaats in het ziekenhuis en zorgen ervoor dat kinderen kind kunnen blijven, ook wanneer ziekte alles op zijn kop zet.

1986: een ziekenhuis op kindermaat

Bij de opening in 1986 heeft het UKZKF een duidelijke ambitie: een ziekenhuis creëren dat volledig op kinderen is afgestemd. De omgeving, de kamers, de speelruimtes en de plaats die ouders krijgen, weerspiegelen een andere kijk op een ziekenhuisopname. Een ziekte behandelen volstaat niet: er moet ook aandacht zijn voor de ontwikkeling en emoties van het kind, zijn behoefte aan spel en de band met zijn gezin.

Binnen deze aanpak krijgen gespecialiseerde opvoeders vanzelfsprekend een plaats. In de jaren 1980, toen ziekenhuisopnames meerdere weken of zelfs maanden konden duren, hielpen zij om een zekere dagelijkse routine te behouden. Creatieve ateliers, spelletjes, activiteiten, gesprekken en momenten samen: zo bleef het ziekenhuis ook een plek waar kinderen konden lachen, tekenen, fantaseren en gewoon kind zijn.

Wanneer de pediatrie verandert, evolueert ook het beroep

In veertig jaar tijd is de pediatrie grondig veranderd. Behandelingen zijn doeltreffender geworden, ziekenhuisopnames vaak korter en de vooruitzichten bij tal van aandoeningen aanzienlijk beter. Kinderen met kanker, zeldzame stofwisselingsziekten of complexe neurologische aandoeningen kunnen vandaag opgroeien met een ziekte die vroeger soms weinig toekomstperspectief bood.

Deze vooruitgang heeft ook het werk van de gespecialiseerde opvoeders veranderd. Hun rol bestaat niet langer alleen uit het aanbieden van activiteiten tijdens een ziekenhuisopname. Ze begeleiden het kind tijdens zijn zorgtraject, helpen het om houvast en zelfstandigheid te behouden, ondersteunen zijn ontwikkeling en zorgen ervoor dat het zichzelf kan blijven, ook als patiënt. De vraag is niet langer alleen hoe een kind zijn tijd in het ziekenhuis doorbrengt, maar ook hoe het ondanks zijn ziekte kan blijven opgroeien.

Begrijpen om minder bang te zijn

Deze evolutie komt vooral tot uiting in de voorbereiding op medische handelingen. Een bloedafname, een MRI, een punctie of een chirurgische ingreep kunnen voor een kind moeilijk te begrijpen en beangstigend zijn. Om met dat onbekende om te gaan, beschikken gespecialiseerde opvoeders over een bijzonder krachtig hulpmiddel: spel.

Poppen, tekeningen, verhalen, aangepast materiaal of rollenspelen helpen om op een leeftijdsgerichte manier uit te leggen wat er zal gebeuren. De medische wereld wordt zo stap voor stap begrijpelijker. Het kind kan vragen stellen, zijn angsten uiten en zich voorbereiden op wat het zal meemaken. Deze voorbereiding helpt stress te verminderen, bevordert de medewerking tijdens medische handelingen en zorgt er vooral voor dat het kind actief betrokken wordt bij zijn eigen zorgtraject.

Een andere kijk op het kind

De kracht van de gespecialiseerde opvoeder ligt ook in de bijzondere plaats die hij of zij inneemt binnen het multidisciplinaire team.

« Dankzij onze pedagogische expertise kunnen we de behoeften van het kind herkennen, onze begeleiding daarop afstemmen en bepaalde veranderingen in zijn gedrag opmerken. »
Julie Pierre,gespecialiseerd opvoeder

Deze expertise, gebaseerd op observatie, relationele vaardigheden en kennis van de ontwikkeling van het kind, vormt een aanvulling op die van artsen, verpleegkundigen, psychologen, leerkrachten en therapeuten. Zo kunnen gespecialiseerde opvoeders bijvoorbeeld opmerken wanneer een kind niet meer speelt, zich afzondert, zijn houvast verliest of op een andere manier uiting geeft aan een bezorgdheid die het niet onder woorden kan brengen.

Ook voor ouders is deze aanwezigheid belangrijk. Een ziekenhuisopname zet het hele gezin op zijn kop en vertrouwde houvast kan snel verdwijnen. Een activiteit of ritueel in stand houden, een speelmoment organiseren of het kind gewoon even iets anders bieden dan de zorg, helpt om in een periode waarin niets nog vanzelfsprekend lijkt, toch een stukje normaliteit te bewaren.

Nieuwe behoeften, nieuwe uitdagingen

Ook de behoeften van jonge patiënten zijn geëvolueerd. Neuro-ontwikkelingsstoornissen worden vandaag vaker herkend en de teams begeleiden steeds meer kinderen met een autismespectrumstoornis, ADHD, relationele moeilijkheden of psychische problemen. De pedagogische aanpak moet zich daarom voortdurend aanpassen aan de mogelijkheden, sensorische behoeften, ontwikkeling en manier van communiceren van elk kind.

Tegelijkertijd hebben schermen de vrijetijdsbesteding en gewoonten van kinderen grondig veranderd. Tijdens een ziekenhuisopname kunnen ze voor welkome afleiding zorgen, maar ze vervangen noch spel, noch creativiteit en al helemaal niet de menselijke relatie. Zich kunnen aanpassen aan veranderingen in de leefwereld van kinderen en tegelijk de verbinding met hen behouden, vormt vandaag een van de grote uitdagingen van het beroep.

Hoe technologischer het ziekenhuis wordt, hoe belangrijker de menselijke relatie

In veertig jaar tijd is het UKZKF sterk veranderd. De beeldvorming is nauwkeuriger geworden, behandelingen zijn geavanceerder en technologie speelt een steeds grotere rol in de zorg. Toch zijn sommige fundamentele behoeften van kinderen onveranderd gebleven: gerustgesteld worden, spelen, begrijpen, creëren, gehoord worden, contact houden met anderen en zich verder kunnen ontwikkelen.

Precies daarin blijft de kracht van de gespecialiseerde opvoeder liggen.

« Geen enkele technologie kan een relatie vervangen en geen enkele medische vooruitgang ontslaat ons ervan het kind te zien als méér dan zijn ziekte. »
Thomas Harckmans, gespecialiseerd opvoeder

40 jaar lang ervoor zorgen dat kinderen kind kunnen blijven

Sinds 1986 hebben verschillende generaties gespecialiseerde opvoeders duizenden kinderen en gezinnen begeleid in het Kinderziekenhuis. Ze zagen de gebouwen, behandelingen, technologieën, opnameduur en behoeften van jonge patiënten evolueren. Hun beroep en hun praktijken zijn mee geëvolueerd met een steeds complexere pediatrie, maar de essentie is opmerkelijk constant gebleven: ervoor zorgen dat de ziekte nooit alle ruimte inneemt.

Want voor een kind zorgen betekent niet alleen zijn lichaam behandelen. Het betekent ook ervoor zorgen dat het, zoveel mogelijk, kan blijven spelen, leren, creëren, dromen en opgroeien. Al veertig jaar maakt ook dat deel uit van de zorg in het Kinderziekenhuis.

Stripverhaal: Beleef ons leven als gespecialiseerd opvoeder

Om verder te lezen: https://www.erudit.org/fr/revues/smq/1982-v7-n2-smq1203/030143ar/